Tungkol sa mga ad na ito

Tatlong Tulang Klasiko mula sa Tsina

salin ng tula ni Rwan Ji, mula sa Dinastiyang Wei ng Tsina
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

HIMIG NG KALOOBAN

Hindi ako
makatulog sa gabi.
Babangon at uupo
ako para kalabitin
ang umaawit na laúd.

Sinisilip ko
sa manipis na kurtina
ang kinang ng buwan.
Humihihip ang dayaray
sa aking kasuotan.

Nanawagan sa gubat
ang nag-iisang gansa.
Sumigaw sa hilagang
kahuyan ang paikot-
ikot na mga ibon.

Naiinis at balisa,
ano ang inaasahang
masisilayan?
Lungkot at pighati
ang aking kapiling.

salin ng tula ni Li Bai, mula sa Dinastiyang Tang ng Tsina
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SARILING ALIW

Kahit ang takipsilim
ay hindi ko napansin
sa aking paglalasing.
Mga pigtas na bulaklak
ang tumabon sa aking
suot na damit.

Lango akong tumayo,
at tinahak ang sapa
sa kabilugan ng buwan.
Lumisan ang lahat
ng ibon; at kakaunti
ang mga tao.

salin ng tula ni Yen Wu, mula sa Dinastiyang Tang ng Tsina
salin sa Filipino ni Roberto T. Añonuevo

MOOG SA TAGLAGAS

Kagabi, pumasok
ang simoy ng taglagas
sa mga daan pa-Tsina.
Napuno ng hilagang
ulap at kanugnog
na buwan
ang mga bundok
sa hilaga.

Hinimok kong muli
ang aking mga heneral
na humahagibis
at tumutugis
sa maaangas na barbaro
na huwag hayaan
ni isang kabayo
ang makabalik
sa larangan ng buhangin.

Baybay sa dapithapon

"Baybay sa dapithapon," kuha ni Paolo Neo. Mula sa artsibo ng free-stock-photo.com

Tungkol sa mga ad na ito

Pit Senyor!

Himala ang inaasahan namin sa iyong hulagway, at pahiwatig ng kaligtasan mula sa sumasayaw na apoy. Gumagaan ang aming daigdig na sapupu ng iyong kamay, at gaya mo’y isinisilang muli kami sa pista at dasal. Kasisindakan ka ng mga hari, at sa tangan mong setro’y mabubuksan ang palasyo sa aming mga puso. Bumangon ka mula sa sabsaban upang damitan nang maringal—na karapat-dapat sa sinumang may dugong dibino’t bughaw. Pakiwari namin ay labis na mabigat ang iyong korona, na higit sa laman ng iyong utak at guniguni; at lumalaylay ang balikat mo dahil sa makapal, ginintuang suot. Kung nagkatawang-tao ka tulad ng sinumang anito, hindi ka namin makikilala maliban sa iyong kayumangging mukha at kulot-kulot na buhok. Mananalig kami sa iyo; at ang aming pananalig ay aapaw sa mga lansangan, pantalan, paliparan. Magsisiksikan ang palengke, sabungan, resort, hotel, at katedral. Bababa kami mula sa bundok ng aming paniniwala, palusong sa kaibuturang karnal at mistikal. Sapagkat bata ka, at kami’y matatanda. Magkalayo man ang ating mga edad ay magkalapit naman ang ating mga ulirat. Mabibigkis ang mga lumad at banyaga, uulan ng mga palaso para salubungin ang mga kanyon, magliliwanag ang himpapawid sa mga kuwitis at paputok, at sa nguso ng mga takut, ang mga lapulapu’y huhulihin—para ihain sa ating masaganang piging.

“Pit Senyor!” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo. 17 Enero 2010.

Utos ng Diyos

Hinubog ng diyos, alinsunod sa kaniyang hulagway, ang tao. Ito ang mensaheng tumagos sa iyong isip, at tinanggap nang maluwag at walang kurap sa mahabang panahon. Maaaring labis na mapagpakumbaba ang maykapal, tugon mo, at sa anyo ng isang mortal ipapadron ang kaniyang larawan. Ngunit ang gayong gawi ay paimbabaw; at lumilikha ng idolo ang bathala upang ang idolong ito ay magpagunita ng sariling kadakilaan. Ang diyos ang tanging may karapatang labagin ang batas na kaniyang itatakda. Mababali ang utos ayon sa nais ng tagapag-utos!  Siya lamang ang dapat sambahin, wika nga, at wala nang iba pang diyos ang dapat kilalanin! Kung hindi lilikha ng tao ang diyos, paano niya mababatid, kung hindi man matatandaan, ang sariling larawan? Salamin nga ba ng diyos ang tao? Hindi nakatitiyak ang diyos sa kaniyang sarili, gaya ng paghahawig niya sa tao na iba’t iba ang anyo at kulay; at kailangang iutos pa niya sa kaniyang mga deboto na siya lamang ang dapat pagpugayan. Ay, kung kaanyo ng diyos ang tao, naisip mo, ang diyos ay banidosong maylikha na sumasamba sa kaniyang sariling mukha.

“Utos ng Diyos,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo, 14 Enero 2010.

Atlas

Kampanya at Halalan

Sa larangan ng politika, ang lahat ay mabubuksan at magagamit bilang kasangkapan upang makamit ang anumang lunggati ng politiko.

Natural ang bakbakan sa politika, at kahit ang pagpatay sa mga tagasuporta ng isang politiko ay maaasahan kung umiiral sa isang pook ang kultura ng sandatahang dahas. Hindi inaasahan sa politika ang pagiging santo o martir ng isang kandidato, lalo sa eleksiyon, at walang kinalaman ang relihiyon sa kaniyang husay ng pagiging estadista. Ang pagiging santo ay higit na makiling sa relihiyon at moralidad; at kung ang kabanalan ang magiging sukatan ng pamumuno, ang pamumuno ay mistulang ehemplo ng matayog na pagsisinungaling. Hindi rin inaasahan sa politika kung mula sa mahirap ang kandidato, dahil ang pagiging mahirap ang lalong magpapagunita ng masaklap at kaawa-awang buhay ng mga botante. Kahit ang kasarian ay walang kinalaman sa politika dahil sa oras na mahalal sa posisyon ang isang kandidato ay kailangang simulang pagsilbihan niya ang pangkalahatang kabutihan ng buong bayan nang walang pagtatangi sa isang kasariang kaniyang pinagmulan.

May itinuturo ang kampanya sa eleksiyon. Ito ay kung paano kikilatisin ang politikong karapat-dapat magwagi at pamunuan ang bayan. Ngunit mahirap magawa ito, dahil malimit nauulapan ng propaganda ang kampanya, at imbes na magtalo nang makatwiran ang mga kandidato ay nauuwi kung minsan sa pagbabatuhan ng putik at maaanghang na punang karapat-dapat lamang sa kubeta o imburnal. Ang pagpapakilala ng mga politiko sa pamamagitan ng polyeto ay waring paglilista ng mahabang resume. Parang nag-aaplay ng trabaho ang bawat politiko, at ang botante sa isang iglap ay nagkakaroon ng kapangyarihang maging employer na makapamimili kung sino ang dapat hirangin sa posisyong pampamahalaan. Itinuturo rin ng kampanya sa eleksiyon ang pagbabalik sa nakaraang dayaan, ang tinaguriang “dagdag-bawas,” at ang taguring ito ay nagbabanta ngayon kahit de-makina na ang halalan.

Ibinubunyag ng eleksiyon kahit ang mga balatkayong kandidato, at ang mga kandidatong ito, na lumalahok para sa anumang kapakanan ng isang politiko, ay taktikang naganap noong unang panahon at paulit-ulit pa ring nagaganap magpahangga ngayon.  Ang mga balatkayong kandidato ay maaaring pambasag ng boto ng kalaban; o kaya’y para palitawin na may kalaban ang isang politiko na ang totoo’y ayaw namang magpatalo o bumaba sa puwesto. May ibang balatkayong kandidato na tumatakbo sa eleksiyon—na kahit batid na matatalo ay ginagawa pa rin yaon—upang magpakilala sa mga botante at testingin ang agos ng opinyon para sa susunod pang eleksiyon. Ang sukdulan ng balatkayong kandidato ay nasa pang-uuyam, na naghahain ng kandidatura sa Comelec upang uyamin mismo ang proseso ng halalan at libakin ang estado ng mga manghahalal. Ngunit nasa demokratikong bansa tayo, at malaya ang sinuman na ihayag kahit ang kaniyang angking katangahan o kabaliwan.

Ang isang pampolitikang posisyon, halimbawa na ang pagkapangulo, ay natural na targetin ng sinumang matindi ang ambisyon. Hindi lamang simbolikong kapangyarihan ang pagwawagi sa halalan; kaugnay din iyon ng kapangyarihang pangkabuhayan at pribilehiyong panlipunang maibibigay lamang sa bukod-tanging nilalang. At upang maganap yaon, kinakailangan ang buong buhay na paghahanda. Magsisimula ito sa pagbubuo ng karera sa serbisyo publiko, pag-iipon ng pondo, pagtataguyod ng network ng institusyon at tao, at iba pa. Ang persona ng politiko ang pinakaiingatan, dahil sa kisapmata’y maaaring madungisan ang kaniyang maningning na karera at pulutin siya sa kangkungan pagkaraan.

Mapapansin na sa proseso ng kampanya kumikiling ang timbangan sa halalan. Ang buong proseso ay lunan ng tunggalian at interogasyon, at mahalaga kung anong pananaw ang mangingibabaw na posibleng paniwalaan ng mga tao. Mabigat ang tungkuling gagampanan ng mga propagandista at komentarista, dahil maaaring makapagpakiling sila sa opinyon ng taumbayan. Maaaring makatulong kung matangkad, makisig, matalino, at mayaman ang kandidato; ngunit maraming may gayong katangian ang nabibigo pa rin sa bandang huli kung hindi niya kayang hulihin ang guniguni ng taumbayan. At magagawa lamang ito ng politiko kung gagamitin niya ang wika at diskurso ng taumbayan.

Sa halalang ito, napakahalaga ang paggamit ng wikang Filipino sa buong proseso ng kampanya. Wika ang natitirang hiblang makapag-uugnay sa kandidato at sa mga botante. At hindi dapat isantabi lamang ito ng mga politiko. Sinumang kandidato na mabisang makagagamit ng Filipino sa pakikipagtalastasan sa taumbayan ay inaasahang magwawagi. Pinatunayan na ito ni Pang. Joseph Ejercito Estrada noon, at maaaring maulit sa halalan ngayong taon.

“Pagkakataon” ni Jorge Luis Borges

salin ng tulang “Instantes” ni Jorge Luis Borges mula sa orihinal na Espanyol
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PAGKAKATAON

Kung isisilang muli ako para danasin ang buhay na ito,
sa susunod ay sisikapin kong magkamali nang marami.
Di ko susubuking maging perpekto’t higit na panatag ako.
Magiging hangal ako kaysa dati,
at kaunting bagay lamang ang aking seseryosohin.
Magiging mas marumi ako.
Makikipagsapalaran ako sa balag ng alanganin,
maglalagalag para magpahinga kung saan-saan,
magbubulay sa iba’t ibang dapithapon,
aakyat ng laksang bundok, lalangoy sa maraming ilog.
Lalakbayin ko ang mga pook na hindi ko narating,
kakain ng sari-saring sorbetes at kaunting habitsuwelas,
magkakaroon ako ng higit na maraming tunay na problema,
at kakaunti yaong kathang-isip lamang.

Isa ako sa mga tao na namuhay nang matino
at prolipiko sa bawat sandali ng aking buhay.
Siyempre may panahong taglay ko ang kasiyahan.
Ngunit kung isisilang muli ako, sisikapin kong sinupin
lamang ang mabubuting sandali.

Dahil kung hindi mo alam, iyan ang bumubuo ng buhay:
tanging mga sandali. Huwag iwaglit ang ngayon!

Isa ako sa mga tao na naglalakbay kung saan at malimit
may dalang termometro, termos ng mainit na tubig,
payong, at parakayda.
Kung isisilang muli ako, magbibiyahe ako nang magaan.

Kung ipapanganak muli ako,
maglalakad ako nang nakayapak sa simula ng tagsibol,
maglalakad nang nakayapak hanggang wakas ng taglagas.
Sasakay ako sa higit na maraming karwahe,
magninilay-nilay sa higit na maraming liwayway,
at makikipaglaro sa higit na maraming batang paslit,
kung isisilang muli ako para danasin itong angking buhay.

Ngunit walumpu’t limang taong gulang na ako,
at nababatid na malapit, malapit na akong yumao.

Palawan

Palawan

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi . . .

salin ng tulang tuluyan ni Leonard Cohen
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA BIBLIYA, LUMILIPAS ANG MGA SALINLAHI . . .

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi sa isang talata, nawawakasan sa parirala ang pagtataksil, at lumulustay ng isang pahina ang paglikha ng daigdig. Hindi ko mapipili ang mahalagang dinastiya sa karamihan, kailangang kumikislap ang noo mo para magawa iyan, o pumili ng mga pagtatatwa at katapatan mula sa magulong network ng arawang ebidensiya. Sino nga ba ang makapipili kung anong punong olibo ang kailangan ng kuwento upang liliman ang magkasintahan, anong punongkahoy mula sa malawak na taniman ang makapagbibigay ng tiyak na sipat ng mga sanga at kalangitan na magpapalaya sa kanilang mga halik. Tanging ang dalawang tao ang makababatid, tahasang magtutungo sila sa mga ugat na nakahimlay sa kanilang pagitan. Sa panig ko naman ay ilalarawan ko lamang ang buong taniman.

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa www.public-domain-photos.com

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa http://www.public-domain-photos.com

Panibugho

Baka magising ka isang umaga na nakapahilis ang sinag sa mga mata, at ang tahanan ay maaliwalas at maluwag at mailap sa panibugho. Maririnig mo ang mga maya at kabisote sa bintana, na pawang humuhuni ng matitinis na paramdam sa mga sanga ng punong bayabas. Tutunog ang orasan, maaalimpungatan ang panganay mo, at makaraang makapag-inat ay lalapit sa iyo para batiin ka sa araw na kinasasabikan. Apatnapu’t isang Enero, ano ang kahulugan ng panahon kung sukatan ang bilbil at uban? Dapat bumangon nang maaga at gumugol ng panahon para kumita. Ngunit malamig ang simoy at sumisimoy sa loob mo ang kabataang panahong natutulog ka sa mga pansamantalang silid, nakaunan sa bisig ng lalaki, yumayakap sa animo’y mabangong unan, at ang lalaking ito ay paulit-ulit na palaisipan kung dapat siyang pagtiyagaan sa lahat ng kaniyang kabaliwan sa loob ng labinlimang tag-ulan. Itatakwil mo siya sa kung anong kasalanan, at magugunita mo lamang siya sa hulagway ng iyong bunso, na kung hindi makulit o palabiro ay maghahain sa iyo ng katwiran para sumakit ang tiyan sa nakatutuwang bagay. Minsan, dapat ka ngang manibugho. Kailangan mong magbihis gaya ng dalagitang halos pasukin ang salamin, at gumamit ng kosmetikong makapagpapagaan ng loob. Kailangan mong lumandi paminsan-minsan, gaya ng tokaya, at magliyab ang kandungan at kalooban. Anuman ang iyong anyo, anuman ang himutok, anuman ang pangamba, mananatili ka sa amin. Mananatili ka sa amin nang higit sa maipamamalas ng balát at rabáw, at ang ubod mo ay bukál na paulit-ulit na tutuklasin namin sa ngalan ng pambihirang pagmamahal.

“Panibugho,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 164 other followers