About these ads

Kampanya at Halalan

Sa larangan ng politika, ang lahat ay mabubuksan at magagamit bilang kasangkapan upang makamit ang anumang lunggati ng politiko.

Natural ang bakbakan sa politika, at kahit ang pagpatay sa mga tagasuporta ng isang politiko ay maaasahan kung umiiral sa isang pook ang kultura ng sandatahang dahas. Hindi inaasahan sa politika ang pagiging santo o martir ng isang kandidato, lalo sa eleksiyon, at walang kinalaman ang relihiyon sa kaniyang husay ng pagiging estadista. Ang pagiging santo ay higit na makiling sa relihiyon at moralidad; at kung ang kabanalan ang magiging sukatan ng pamumuno, ang pamumuno ay mistulang ehemplo ng matayog na pagsisinungaling. Hindi rin inaasahan sa politika kung mula sa mahirap ang kandidato, dahil ang pagiging mahirap ang lalong magpapagunita ng masaklap at kaawa-awang buhay ng mga botante. Kahit ang kasarian ay walang kinalaman sa politika dahil sa oras na mahalal sa posisyon ang isang kandidato ay kailangang simulang pagsilbihan niya ang pangkalahatang kabutihan ng buong bayan nang walang pagtatangi sa isang kasariang kaniyang pinagmulan.

May itinuturo ang kampanya sa eleksiyon. Ito ay kung paano kikilatisin ang politikong karapat-dapat magwagi at pamunuan ang bayan. Ngunit mahirap magawa ito, dahil malimit nauulapan ng propaganda ang kampanya, at imbes na magtalo nang makatwiran ang mga kandidato ay nauuwi kung minsan sa pagbabatuhan ng putik at maaanghang na punang karapat-dapat lamang sa kubeta o imburnal. Ang pagpapakilala ng mga politiko sa pamamagitan ng polyeto ay waring paglilista ng mahabang resume. Parang nag-aaplay ng trabaho ang bawat politiko, at ang botante sa isang iglap ay nagkakaroon ng kapangyarihang maging employer na makapamimili kung sino ang dapat hirangin sa posisyong pampamahalaan. Itinuturo rin ng kampanya sa eleksiyon ang pagbabalik sa nakaraang dayaan, ang tinaguriang “dagdag-bawas,” at ang taguring ito ay nagbabanta ngayon kahit de-makina na ang halalan.

Ibinubunyag ng eleksiyon kahit ang mga balatkayong kandidato, at ang mga kandidatong ito, na lumalahok para sa anumang kapakanan ng isang politiko, ay taktikang naganap noong unang panahon at paulit-ulit pa ring nagaganap magpahangga ngayon.  Ang mga balatkayong kandidato ay maaaring pambasag ng boto ng kalaban; o kaya’y para palitawin na may kalaban ang isang politiko na ang totoo’y ayaw namang magpatalo o bumaba sa puwesto. May ibang balatkayong kandidato na tumatakbo sa eleksiyon—na kahit batid na matatalo ay ginagawa pa rin yaon—upang magpakilala sa mga botante at testingin ang agos ng opinyon para sa susunod pang eleksiyon. Ang sukdulan ng balatkayong kandidato ay nasa pang-uuyam, na naghahain ng kandidatura sa Comelec upang uyamin mismo ang proseso ng halalan at libakin ang estado ng mga manghahalal. Ngunit nasa demokratikong bansa tayo, at malaya ang sinuman na ihayag kahit ang kaniyang angking katangahan o kabaliwan.

Ang isang pampolitikang posisyon, halimbawa na ang pagkapangulo, ay natural na targetin ng sinumang matindi ang ambisyon. Hindi lamang simbolikong kapangyarihan ang pagwawagi sa halalan; kaugnay din iyon ng kapangyarihang pangkabuhayan at pribilehiyong panlipunang maibibigay lamang sa bukod-tanging nilalang. At upang maganap yaon, kinakailangan ang buong buhay na paghahanda. Magsisimula ito sa pagbubuo ng karera sa serbisyo publiko, pag-iipon ng pondo, pagtataguyod ng network ng institusyon at tao, at iba pa. Ang persona ng politiko ang pinakaiingatan, dahil sa kisapmata’y maaaring madungisan ang kaniyang maningning na karera at pulutin siya sa kangkungan pagkaraan.

Mapapansin na sa proseso ng kampanya kumikiling ang timbangan sa halalan. Ang buong proseso ay lunan ng tunggalian at interogasyon, at mahalaga kung anong pananaw ang mangingibabaw na posibleng paniwalaan ng mga tao. Mabigat ang tungkuling gagampanan ng mga propagandista at komentarista, dahil maaaring makapagpakiling sila sa opinyon ng taumbayan. Maaaring makatulong kung matangkad, makisig, matalino, at mayaman ang kandidato; ngunit maraming may gayong katangian ang nabibigo pa rin sa bandang huli kung hindi niya kayang hulihin ang guniguni ng taumbayan. At magagawa lamang ito ng politiko kung gagamitin niya ang wika at diskurso ng taumbayan.

Sa halalang ito, napakahalaga ang paggamit ng wikang Filipino sa buong proseso ng kampanya. Wika ang natitirang hiblang makapag-uugnay sa kandidato at sa mga botante. At hindi dapat isantabi lamang ito ng mga politiko. Sinumang kandidato na mabisang makagagamit ng Filipino sa pakikipagtalastasan sa taumbayan ay inaasahang magwawagi. Pinatunayan na ito ni Pang. Joseph Ejercito Estrada noon, at maaaring maulit sa halalan ngayong taon.

About these ads

“Pagkakataon” ni Jorge Luis Borges

salin ng tulang “Instantes” ni Jorge Luis Borges mula sa orihinal na Espanyol
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PAGKAKATAON

Kung isisilang muli ako para danasin ang buhay na ito,
sa susunod ay sisikapin kong magkamali nang marami.
Di ko susubuking maging perpekto’t higit na panatag ako.
Magiging hangal ako kaysa dati,
at kaunting bagay lamang ang aking seseryosohin.
Magiging mas marumi ako.
Makikipagsapalaran ako sa balag ng alanganin,
maglalagalag para magpahinga kung saan-saan,
magbubulay sa iba’t ibang dapithapon,
aakyat ng laksang bundok, lalangoy sa maraming ilog.
Lalakbayin ko ang mga pook na hindi ko narating,
kakain ng sari-saring sorbetes at kaunting habitsuwelas,
magkakaroon ako ng higit na maraming tunay na problema,
at kakaunti yaong kathang-isip lamang.

Isa ako sa mga tao na namuhay nang matino
at prolipiko sa bawat sandali ng aking buhay.
Siyempre may panahong taglay ko ang kasiyahan.
Ngunit kung isisilang muli ako, sisikapin kong sinupin
lamang ang mabubuting sandali.

Dahil kung hindi mo alam, iyan ang bumubuo ng buhay:
tanging mga sandali. Huwag iwaglit ang ngayon!

Isa ako sa mga tao na naglalakbay kung saan at malimit
may dalang termometro, termos ng mainit na tubig,
payong, at parakayda.
Kung isisilang muli ako, magbibiyahe ako nang magaan.

Kung ipapanganak muli ako,
maglalakad ako nang nakayapak sa simula ng tagsibol,
maglalakad nang nakayapak hanggang wakas ng taglagas.
Sasakay ako sa higit na maraming karwahe,
magninilay-nilay sa higit na maraming liwayway,
at makikipaglaro sa higit na maraming batang paslit,
kung isisilang muli ako para danasin itong angking buhay.

Ngunit walumpu’t limang taong gulang na ako,
at nababatid na malapit, malapit na akong yumao.

Palawan

Palawan

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi . . .

salin ng tulang tuluyan ni Leonard Cohen
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA BIBLIYA, LUMILIPAS ANG MGA SALINLAHI . . .

Sa Bibliya, lumilipas ang mga salinlahi sa isang talata, nawawakasan sa parirala ang pagtataksil, at lumulustay ng isang pahina ang paglikha ng daigdig. Hindi ko mapipili ang mahalagang dinastiya sa karamihan, kailangang kumikislap ang noo mo para magawa iyan, o pumili ng mga pagtatatwa at katapatan mula sa magulong network ng arawang ebidensiya. Sino nga ba ang makapipili kung anong punong olibo ang kailangan ng kuwento upang liliman ang magkasintahan, anong punongkahoy mula sa malawak na taniman ang makapagbibigay ng tiyak na sipat ng mga sanga at kalangitan na magpapalaya sa kanilang mga halik. Tanging ang dalawang tao ang makababatid, tahasang magtutungo sila sa mga ugat na nakahimlay sa kanilang pagitan. Sa panig ko naman ay ilalarawan ko lamang ang buong taniman.

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa www.public-domain-photos.com

Mga Ugat, kuha ni Jon Sullivan. Mula sa http://www.public-domain-photos.com

Panibugho

Baka magising ka isang umaga na nakapahilis ang sinag sa mga mata, at ang tahanan ay maaliwalas at maluwag at mailap sa panibugho. Maririnig mo ang mga maya at kabisote sa bintana, na pawang humuhuni ng matitinis na paramdam sa mga sanga ng punong bayabas. Tutunog ang orasan, maaalimpungatan ang panganay mo, at makaraang makapag-inat ay lalapit sa iyo para batiin ka sa araw na kinasasabikan. Apatnapu’t isang Enero, ano ang kahulugan ng panahon kung sukatan ang bilbil at uban? Dapat bumangon nang maaga at gumugol ng panahon para kumita. Ngunit malamig ang simoy at sumisimoy sa loob mo ang kabataang panahong natutulog ka sa mga pansamantalang silid, nakaunan sa bisig ng lalaki, yumayakap sa animo’y mabangong unan, at ang lalaking ito ay paulit-ulit na palaisipan kung dapat siyang pagtiyagaan sa lahat ng kaniyang kabaliwan sa loob ng labinlimang tag-ulan. Itatakwil mo siya sa kung anong kasalanan, at magugunita mo lamang siya sa hulagway ng iyong bunso, na kung hindi makulit o palabiro ay maghahain sa iyo ng katwiran para sumakit ang tiyan sa nakatutuwang bagay. Minsan, dapat ka ngang manibugho. Kailangan mong magbihis gaya ng dalagitang halos pasukin ang salamin, at gumamit ng kosmetikong makapagpapagaan ng loob. Kailangan mong lumandi paminsan-minsan, gaya ng tokaya, at magliyab ang kandungan at kalooban. Anuman ang iyong anyo, anuman ang himutok, anuman ang pangamba, mananatili ka sa amin. Mananatili ka sa amin nang higit sa maipamamalas ng balát at rabáw, at ang ubod mo ay bukál na paulit-ulit na tutuklasin namin sa ngalan ng pambihirang pagmamahal.

“Panibugho,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo

Dalawang Tula ni Cecilia Woloch

salin ng dalawang tula ni Cecilia Woloch
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

CARPATHIA

Hinugasan ang abok at bantot
ng tren na Polish,
nakiawit sa isang paslit.

Kumain at tumawa at umiyak,
tumagay ng vodkang may katas
ng mansanas, at nagtinapay.

Lumakad sa mga bukirin
nang dapithapon, at sa gubat
at pabalik muli—

parang ng mga gumamela,
amorsekong matinik ang ulo,
unang asul na mirasol ng Hunyo.

Ibinukas ang kamay sa langit
humilata nang mag-isa
sa aking pagkalula.

Tinipon ang mumunting butil
na biyoleta mula sa ilang,
at kinipil sa palad—

Siberyong sirwelas, maliliit
na bunga, na nilasap sa dila
ang malamuyot na tamis-pait.

Nabigo at nabigo sa pag-ibig.
Lumayas kung saan-saan,
habol-habol ang hininga.

Nagtiwala sa mundo na maging
mabuti’t tumayo sa pintuan,
at nakinig sa mga lobo’t

naulinig ang sariling bangkay
sa talahibang bumubulong:
Mahal, mahal, mahal.

MGA ALITAPTAP

At ito ang aking mga bisyo:
kawalang tiyaga, mainit ang ulo, alak,
at malimit na paghitit ng sigarilyo;
halos di-matighaw na uhaw na mahagkan;
pagkagutom na hindi basta gutom
bagkus gaya ng takot, pagpigil sa hilakbot;
at pagtikim sa mapapait na tsismis
ng mga tao na nanakit sa akin—para sa pait;
at paglalandi sa mga estranghero at pagsasabi
ng “Mahal” sa mga batang di-alam ang ngalan;
pagmamaneho nang mabilis, at di-pagiging
Budista para hayaan sa bahay ang mga insekto
o ang maririkit na mala-laruang dagang kosta
na ang mga katawan ay dumikit sa bitag
na dala ko ang mga bangkay pa-basurahan;
at minsan, higit na pinipiling makapiling
ang aklat kaysa tao, at hihimig nang hihimig
at mabubuhay sa loob ng guniguni
at kung paanong gaya ng batang babae’y
susundan ang makupad na lakad ng tiya
tuwing takipsilim doon sa halamanan,
at natutong humuli ng mga alitaptap sa palad,
upang ipahid ang malalagkit, pumupusikit
na sinag sa mga daliri at tainga gaya ng hiyas.

Bubuyog sa bulaklak

Retrato mula sa photos8.com

Mga Talinghaga ni Karol Wojtyla

salin ng mga tula ni Karol Wojtyla (na tinawag ding Papa Juan Pablo II)
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PAGSUSUMAMO NI JUAN KAY MARIA

Huwag pahupain ang mga alon ng aking puso,
tumataas iyon pagsapit sa paningin mo, ina;
huwag baguhin ang pag-ibig, bagkus ibalik
ang alon sa akin sa malilinaw mong palad.
Hiniling niya ang ganitong tagpo.
Ako ang mangingisdang si Juan. Wala nang
natitira pa sa akin para mahalin.
Nadarama kong naroroon ako sa baybay-lawa,
kumikiskis sa mga talampakan ang mga bato,
at walang ano-ano’y biglang lumitaw Siya.
Di mo na yayakapin ang misteryo niya sa akin;
at tahimik kong ikakalat na mirto ang diwa mo.
Sa pagtawag ko sa iyong Ina, na hiling Niya,
nagsusumamo ako: nawa’y huwag bumaba
ang halaga ng salitang ito para sa iyo.
Totoong mahirap timbangin ang pakahulugan
ng mga salitang inihihinga niya sa atin,
upang ang lahat ng nangaunang pagmamahal
sa gayong mga salita ay manatiling nakakubli.

AKTOR

Maraming tumayog sa paligid ko, sa loob ko,
mula sa sarili ko, gaya noon:
Naging tulay ako, nagpapakawala ng lakas
na tinawag na tao.
Hindi ba ang ibang nakikisiksik ay binabaluktot
ang tao na siyang ako?
Sa pagiging isa sa kanila, malimit di-perpekto,
ang sarili ko sa sarili kong napakatalik,
sinuman ang mabubuhay sa akin, makatitingin
ba siya sa sarili nang walang pangangamba?

DALAGITANG SAWI SA PAG-IBIG

Sinusukat natin sa sukatan ng asoge ang kirot
gaya ng pagsukat sa init ng katawan at simoy:
ngunit hindi ganito ang pagtuklas ng hanggahan;
iniisip mo na ikaw ang gitna ng mga bagay.
Kung matatalos mo lang ang hindi hindi ikaw:
Siya ang sentro,
at Siya rin na hindi nakasumpong ng pag-ibig.
Bakit ni hindi mo makita ni mapansin?
Para saan, para saan ang puso ng tao?
Kosmikong temperatura. Puso. Asoge.

Papa Juan Pablo II

Papa Juan Pablo II, retrato mula sa full of peace.org

“Pinto ng Gabi” ni Cecília Meireles

salin at halaw ng tula ni Cecília Meireles mula sa Portuges de Brazil
salin at halaw sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PINTO NG GABI

Sumasapit ang mga anghel upang buksan ang pinto ng gabi
sa sandaling napakalalim ng ating paghimbing
at malaganap ang katahimikan sa kaligiran.

Mabubuksan ang pinto’t mapapabuntong-hininga tayo.

Sumasaliw ang mga anghel sa kanilang marikit na musika,
habang sumisigabo ang mga tunika sa simoy- kalawakan;
at magkakasala ang kanilang matatas, di-maarok na dila.

Pagdaka, susupling ang mga bunga’t bulaklak sa mga puno.
Magkakasala-salabat ang mga sinag ng buwan at araw.
Matatanggal ang buhol ng laso sa lawas ng bahaghari.
At lilitaw ang lahat ng hayop nang makaniig ang mga bituin.

Dumarating ang mga anghel para buksan ang pinto ng gabi.

At mauunawaan natin na wala nang sapat na panahon,
na ito na ang ating pangwakas at sukdulang pangitain:

na kumakaway na tayo upang isaad ang pamamaalam,
na lumaya na ang mga paa natin mula sa rabaw ng lupain,
lumaya upang umimbulog na inihayag at pinapangarap
mula pa noong tayo’y ipinanganak nang ganap.

Iniaabot sa atin ng mga anghel ang dibinong paanyaya.
At mangangarap tayo na hindi na muling nananaginip pa.

Buwan, kuha ni Jon Sullivan.

Buwan, kuha ni Jon Sullivan. Retrato mula sa artsibo ng public domain photos.com

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 154 other followers