About these ads

“Sa Bulwagan ng Templo” ni Ko Un

Salin ng tula ng makatang Koreanong si  Ko Un
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA BULWAGAN NG TEMPLO

Ibagsak si Buda!
Ibagsak ang guwapo at mapintog na Buda!
Ano ang kaugnayan ng eleganteng balbas?
Baklasin ang pintadong putang barakilan!
Ulo ng dragon? Ano’ng silbi ng ulo ng dragon?
Buwagin ang templong iyan, itaboy ang mga monghe,
Paghunusin sila na maging mga uod at alabok!
Puwe!
Lastag, walang ari-ariang Buda ang tunay na Buda!
Ang palengkerang bungangera, siya
siya ang tunay na Buda!
Lahat tayo’y BudaBudaBuda, tunay na Buda.
Buháy na Buda? Isang sigarilyo,
iyan ang preskong-preskong Buda!

Hindi, hindi iyan.
Kahit madaling salungatin ang daigdig,
na lahat ay mariwasa at matiwasay, nababalot
ng marikit na damit pangmayaman, at taglay
ang sangkaterbang nalilikhang kalakal
ng kapuwa Koreano at Amerikanong teknolohiya,
malayang makapamuhay ang bawat tao,
walang panggigipit sa karapatang pantao,
at paraisong maituturing,
at paraisong maituturing ang lahat.
Kahit ang walang kapantay na langit, na hitik sa hiyas,
ay kailangang baguhin pa rin araw-araw ng mga tao.
Kailangang baligtarin ang daigdig na ito araw-araw,
at ipagbanyuhay, tulad ng umaalimbukad na lotus.
Iyan ang Buda.

Ibagsak ang labinlimandaang taon ng kaululan,
humihimbing ang panahon at panahon ay humihimbing,
gaya ng maruming sanaw na umaalingasaw.

Hulagway ni Buddha

Hulagway ni Buddha

About these ads

Sumpa ng Anito

Sumpa ng Anito

Iwan ako at pagbukas ng pinto ay sasalubong ang baha.
Iwan ako at paglakad sa kanto ay mabibiyak ang lupa.
Iwan ako at pagsilip sa guho ay sasagitsit ang kidlat.
Iwan ako at pagtili sa bato ay mapopoot ang simoy.
Iwan ako at pagtutop sa noo ay lalagablab ang apoy.
Iwan ako at katwiran ang paglitaw ng mga peste’t sibat
Upang ipagunita ang paghihiwalay, isang tanghaling-tapat.

Larawang kuha ni Shubert Ciencia

“Iabot ang Kamay” ni Gabriela Mistral

salin ng “Dame la Mano” ni Gabriela Mistral (sagisag panulat ni Lucila Godoy y Alcayaga) mula sa orihinal na Espanyol
salin sa elaganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Iabot ang kamay

Iabot ang kamay at ako’y isayaw
Iabot ang kamay at ang pagmamahal.
Ay, isang bulaklak, at wala nang iba,
Isa pong bulaklak ang magiging kata.

Aawit ka nitong para lang sa akin,
Magsasayaw tayo para sa awitin.
Matutulad tayo sa damo sa simoy,
Damuhan sa simoy na umaaluy-oy.

Tinawag kang Rosa at ako’y Pag-asa
Wala mang pangalan ay makaaasa
Ng sayaw sa bundok na ikalulugod,
Ng sayaw sa bundok na makabubuklod. . . .

Gabriela Mistral

Gabriela Mistral

Tatlong Tula ni Mimoza Ahmeti

Salin ng “Këngë” ni Mimoza Ahmeti mula sa orihinal na Albanian, at batay sa saling Ingles ni Robert Elsie
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

AWIT

Sakali’t gigising ka,
Huwag gaya ng bulaklak
Bagkus gaya ng bulkan,

Sakali’t iimbulog ka,
Huwag gaya ng ibon
Bagkus gaya ng araw,

Sakali’t babagsak ka,
Huwag gaya ng dahon
Bagkus gaya ng kidlat,

Hayaan mo akong
Maging bulaklak, ibon, at dahon.

Salin ng “Pyetje retorike shoqes X” ni Mimoza Ahmeti mula sa orihinal na Albanian, at batay sa saling Ingles ni Robert Elsie
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

RETORIKANG TANONG KAY KASAMANG X

Batid mo kung paano ikubli
Ang putla ng pisngi sa pulbo,
Ngunit paano maikukubli
Ang putla ng kaluluwa mo?

Salin ng “Letër” ni Mimoza Ahmeti mula sa orihinal na Albanian, at batay sa saling Ingles ni Robert Elsie
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

PAPEL

Hindi ko ibig na isulat mo ang iyong paghihiwalay,
Ang paghihiwalay ay di karapat-dapat sa iyong musa.
Dahil ang iyong tula ay nakikipagpalit ng sagisag
Kahit sa pinakamalamig, pinakamalayong bituin.

Isang puting papel, na dalisay ang kaputian,
Na may mantsang asul, asul na mantsa sa sulok
Ang tula na dapat mong ilaan
Sa kaniyang biglaang paglisan. . . .

Mimoza Ahmeti

Mimoza Ahmeti

Salita ng Taon 2009

“Bayani” ang isa sa mahahalagang Salita ng Taon 2009, at ito ay kinakatawan ng gaya ni Efren Peñaflorida na kinilala ng CNN. Si Peñaflorida ang nagpakilala ng edukasyon sa pamamagitan ng kariton, at sa pagsugpo sa kultura ng tambay at maton na malaganap umano sa kaniyang lugar. Kahanga-hanga ang pagwawagi ni Peñaflorida, samantalang ibinubunyag ang kahinaan ng pamahalaang ito na maglaan ng sapat na pondo, tauhan, at pasilidad sa mga dukhang estudyante upang makapag-aral at makatapos ng pormal na edukasyon.

Kung ang target ng kariton ay malikom ang mga kabataan palayo sa kultura ng maton at tambay ay magandang proyekto. Panandalian ang ganitong proyekto, dahil ang mga gumigimik na kabataan ay karaniwang sa gabi naglalakwatsa kung hindi man nagtatrabaho; at kung gumising ay halos tanghalian na. Ang target ng pangkat ni Peñaflorida ay mahihinuhang nasa edad 9–12 taon, at ang kariton ay naghahain ng oportunidad upang magbasa ng aklat, kumutingting ng laruan, magpalunas ng mumunting sugat, at magbigay ng payo na maaaring may kaugnayan sa pagkatao at pamilya.

Ang edukasyon sa pamamagitan ng kariton ay pangarap na dapat iangat sa mataas na antas. Maaaring sa susunod na panahon ay hindi na malalaking paaralan ang kailangan, kundi maliliit na sangay ng paaralang tumutugon sa pangangailangan ng mga kabataan at pamayanan. Sinusuri kahit ang mga inilalakong aklat at babasahin, dahil kung ang mga teksbuk at babasahing patakbuhin lamang ang makikita sa kariton ay magsisilbing tulay pa ang kariton sa pagpapalaganap ng mga basurang kaisipan. Inaasahang matuturuan din ang mga bata na magtaglay ng kasanayan, at ang kasanayang ito, panandalian man o pangmatagalan nilang magagamit, ay dapat alinsunod sa hinihingi ng kanilang pamumuhay.

Nagbibigay ng pag-asa ang kariton sa mga dukhang kabataang salat sa oportunidad na makapag-aral. Subalit makapagbibigay din ang kariton ng balighong pag-asa kung ang edukasyon ay mananatiling nasa antas na pangkalye lamang, at hindi na maitutuloy tungo sa higit na kapaki-pakinabang na paraan. Nagtuturo ng sigasig ang kariton kung paano dapat aktibong kumilos ang pamahalaang ito para tugunan ang pangangailangan sa edukasyon. Ngunit nagbibigay din ito ng halimbawa kung paano iaasa sa kariton ang edukasyong hindi makasasabay sa mabibilis na pagbabago sa lansangan at lipunan. Ang kariton ay dapat sipatin na isang hakbang pasulong, at kung hindi ito tuloy-tuloy na maisusulong tungo sa matataas na larang, ang edukasyon ay mauuwi sa pagiging panakip-butas lamang.

Maiuugnay din ang salitang “bayani” sa pangalan ni Manny Pacquiao. Ngunit ang pagkabayani ni Pacquiao ay nasa personal na antas, at siya bilang sagisag ng bayan ay ginagamit sa pakikipagbakbakan na ang ultimong tagumpay ay nasa pagpapabuwal ng kalaban sa pamamagitan ng suntok at pagkakamit ng pitong titulo sa pitong timbang na dibisyon.  Sa puntong ito, ang pagkabayani ni Pacquiao ay masisipat na pang-isahan lamang, at lumalawak lamang ang pakahulugan dahil sa pagkasangkapan kay Pacquiao bilang sagisag ng Filipinong nakikipagsapalaran sa ibayong dagat. Inaangkin si Pacquiao ng taumbayan na pandaigdigan ang kalibre at husay bilang atleta, at ang ganitong pagpapahalaga ang nagpapanibago sa sagisag kay Pacquiao mulang personal tungong panlipunang konsepto ng bayan.

Maiuugnay din ang salitang “bayani” sa naganap na masaker sa Maguindanao. Pinatay ang 57 katao ng mga pinaghihinalaang bataan ng pamilya Ampatuan, at may kaugnayan ito sa politika. Ang mga tao na ibig sumalungat sa Ampatuan sa pamamagitan ng mapayapang pamamaraan ay maituturing na bayani, dahil ang sakripisyo nila ng buhay ay sa layong makamit ang kalayaan, katarungan, kapayapaan, at kaunlaran sa Maguindanao nang higit sa kayang itakda ng buong lipi ng Ampatuan. Sa pagkakataong ito, ang konsepto ng “bayani” ay hindi lamang pang-isahang tao, gaya ng kay Peñaflorida o Pacquiao at alinsunod sa pananaw ng mga Amerikano. Ang bayani ay pangmaramihan, gaya ng mauugat sa salitang “bayan” mula sa “bayan+i”. Binuksan ng masaker sa Maguindanao ang iba pang kaugnay na usapin, gaya ng pag-iimbak ng armas, pagtatatag ng mga pribadong sandatahang hukbo, monopolyo sa kapangyarihan ng isang pamilya sa pamahalaang lokal at negosyo, pakikipagbakbakan sa mga separatistang MILF, at pagpapataw muli ng Batas Militar sa buong lalawigan. Sa pagkakataong ito, ang konsepto ng “bayani” ay lumalampas na sa hanggahan ng Maguindanao, at umuukilkil sa kamalayan ng buong bansa. Hinihimok ng panahon na gumising ang taumbayan sa malaong pananahimik, at wakasan ang paghahari ng dahas at kasakiman ng iilang tao lamang.

Lumutang ang salitang “bayani” nang may magpanukalang gawing pambansang bayani si Pang. Corazon Aquino nang yumao ito. Marami ang nagpasalamat kay Aquino bilang pangulo, at ibinandila ng mga dambuhalang network ng telebisyon, radyo, at pahayagan ang pakikibaka niyang matamo ang “demokrasya” sa Filipinas. Ngunit ang pagkabayani ni Aquino ay umuungos sa ambag ng taumbayan sa gaya ng Aklasang Bayan sa EDSA. Hindi magtatagal ang halina ni Aquino, at ang pinakasukdol ng kaniyang paggamit sa lakas ng taumbayan ay mabibigo nang sumuporta siya sa pagpapanatili ng base militar ng Estados Unidos sa Subic at Clark, o kaya’y sa kahinaang pahupain ang galit ng taumbayan nang paslangin sa Mendiola ang may 13 magsasaka at masugatan ang 80 kataong humihingi ng reporma sa lupa. Mabibigong maipasa sa senado ang bagong tratadong militar ukol sa base; at iiral ang usapin sa asyenda Luisita na halimbawa ng pagpapahalaga sa repormang agraryo. At magbabalik lamang muli si Aquino upang makilahok sa ibang pampolitikang usapin, gaya ng malawakang pandaraya sa halalan at pagtuligsa sa malawakang korupsiyon sa pamahalaan noong administrasyon nina pangulong Fidel Ramos, Joseph Ejercito Estrada, at Gloria Macapagal Arroyo.

Pinakamagandang halimbawa ng “bayani” ang masisilayan sa nakaraang mga bagyong gaya ng Ondoy at Pepeng na humagupit sa bansa. Ang malawakang pagkasalantang dulot ng pagbaha, pagguho ng mga lupa, at pag-ulan ng siyam-siyam ay gumising sa taumbayan para tulungan ang kapuwa Filipinong nasa bingit ng panganib o kamatayan. Pambihira ang pagbabalikatan ng mga tao mulang artista at politiko hanggang mga karaniwang tao; ang paghahatid ng mga serbisyo, pagkain, gamot, at iba pang kaugnay na kagamitan; ang pagbubukas ng mga tahanan at gusali; ang pagsasalusalo para mairaos ang gutom at sakit ng mga bakwet at sawimpalad. Maraming Filipino ang nagboluntaryo sa iba’t ibang paraan, hindi alintana kung wala mang salapi, ang mahalaga’y maipaabot kahit ang munting serbisyo na makatutulong sa pagtitindig muli sa buhay ng mga nasalanta.

Ang konsepto ng bayani ay dapat muling isaalang-alang ngayon. Ang bayani ay hindi dapat makulong sa iilang tao lamang; ang bayani ay dapat matuon sa buong bayan. Ang “bayani” ang iminumungkahi kong maging Salita ng Taon ngayong 2009.

Mula sa Kailaliman ni Georg Trakl

salin ng tulang “De Profundis” ni Georg Trakl mula sa orihinal na Austríyako
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Mula sa Kailaliman

Pumapatak ang itim na ulan sa bukid na hitik sa dayami.
Malungkot na nakatirik ang nag-iisang kayumangging puno.
Sumisipol ang hangin na nagpapangalisag sa mga kubol.
Ay, anung lungkot ang bumabalot sa magdamag.

Sa kabila ng sanaw ng nayon,
banayad na tinitipon ng mayuming ulila ang natitirang mais.
Nakapako sa takipsilim ang namimilog, bulawan niyang mata.
Naghihintay ng mapapangasawa ang kaniyang kandungan.

Nang umuwi ng bahay ang mga pastol,
natagpuan nila ang maalindog, malantik na lawas
na inaagnas sa palumpong ng matitinik na rosal.

Anino akong malayo  sa liblib na nayong makulimlim.
Nilalagok ko ang katahimikan
ng Bathala mula sa matang-tubig ng mga kahuyan.

Naglalandas  sa aking noo ang hubog ng malamig na metal.
Ginagalugad ng mga gagamba ang aking puso.
At may liwanag na mabibigong mamutawi sa aking bibig.

Natagpuan ko ang sarili isang gabi sa rabaw ng pastulan
na hitik sa basura at layak at alabok ng mga bituin.
Doon sa kulumpon ng mayayabong na abelyana,
ano’t biglang nagpaalunignig ang mga kristal na anghel.

Pintura ni Felix Resurrecion Hidalgo

"Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho," pintura ni Felix Resurrecion Hidalgo

Tatlong Tula ni Rolf Jacobsen

Tatlong tula ni Rolf Jacobsen mula sa orihinal na Norwego
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo, at ibinatay sa saling-Ingles nina Robert Bly at Robert Hedin

Anghel dela Guwardiya

Ako ang ibong kumakampay sa bintana mo tuwing umaga,
ang pinakamatalik na kaibigang mahirap mong mabatid,
ang kumpol ng mga bulaklak na sumisiklab para sa bulag.

Ako ang glasyar na nagniningning sa kahuyan, napakaputla,
at humuhugong na tinig mula sa kampanaryo ng katedral.
Ang diwaing pumapasok sa iyong isip sa tanghaling-tapat,
at nagdudulot sa iyo ng pambihira’t umaapaw na galak.

Ako ang inibig mo nang napakahabang panahon.
Lumalakad ako kasabay mo at matiim na nakatitig sa iyo,
idinadampi nang mataos ang mga labì sa iyong puso
bagaman ni katiting ay wala kang kamalay-malay.

Ako ang iyong ikatlong bisig, ang ikalawang anino,
ang puting hulagway na hindi mo matatanggap,
at ang kabiyak na hindi ka iwawaglit kailanman sa ulirat.

"Pagluluksa kay Icarus" ni Henry James Draper

"Pagluluksa kay Icarus," pintura ni Henry James Draper

Buwan at Mansanas

Kapag yumabong ang punong mansanas,
malimit sumapit ang buwan gaya ng bulaklak,
maputla kaysa alinmang alimbukad,
nagniningning sa ibabaw ng punongkahoy.

Ito ang multo ng tag-araw,
ang puting kapatid ng mga bulaklak na nagbabalik
upang dalawin tayo,
at nagpapalaganap ng kapayapaan mula sa palad
upang hindi ka malungkot kapag may tagsalat.
Dahil ang Daigdig ay bulaklak, aniya,
sa bituing punongkahoy,
maputla na may kumikinang na dagat ng mga dahon.

Kapag sila’y humimbing

Lahat ng tao ay bata kapag nakatulog.
Walang digmaan sa hanay nila.
Ibinubukas nila ang mga palad at humihinga
sa tahimik na indayog na handog ng langit sa kanila.

Ngumingiwi sila gaya ng mga paslit na bata
at ibinubuka nang kalahati ang mga kamay,
maging kawal at estadista, alipin at panginoon.
Nagtatanod ang laksa-laksang bituin
at ang ulop ay tumatakip sa himpapawid
sa sandaling walang sinumang sa kanila’y mananakit.

Kung makapangungusap lamang tayo sa isa’t isa,
kapag ang mga puso natin ay pabuka pa lamang.
Magpapalutang-lutang ang mga salita
gaya ng mga ginintuang bubuyog.
“Diyos ko, ituro sa akin ang wika ng paghimbing.”

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 152 other followers