About these ads

Tatlong Tula ni William Jay Smith

salin ng mga tula ni William Jay Smith mula sa orihinal na Ingles
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

DALAGITANG ITIM

Oo, siya’y itim. Walang bahid rosas ang kaniyang pisngi,
Walang munting siklab, walang gintong butil tulad ng sa langit.
Itim din ang uling. Ngunit sindihan mo saka magparikit,
At lulundag bigla ang mga talulot ng rosas sa tindi.

[mula sa Pranses ni Paul-Jean Toulet]

MGA ROSAS AY PULA

Mga Rosas ay pula
Bughaw ang biyoleta
May bituin ang langit
Ngunit ikaw ang ibig.

Mga rosas ay pula
Asul naman ang lila
Ako ay nagliliyab
Na kalan mong maalab.

Mga rosas ay pula
At pink ay pink talaga
Kung ako’y may gayuma
Inumin mo, o sinta!

NARCISO

Narciso.
Ang halimuyak mo.
At ang lalim ng sapa.

Mananatili ako sa iyong gilid.
Bulaklak ng pag-ibig.
Narciso.

Kumukutitap sa iyong mata
ang himbing na isda’t anino.
Nagbabarnis sa paningin ko
ang mga ibon at paruparo.

Maliit ka at ako’y matangkad.
Bulaklak ng pagmamahal.
Narciso.

Anung likot ng mga palaka!
Hindi nila iiwang mag-isa
ang salaming nagpapamalas
ng iyo at aking deliryo.

Narciso.
Ang aking pighati.
At ang sarili ng aking pighati.

[mula sa Espanyol ni Federico García Lorca]

Kuha ni Peter Griffin

Kuha ni Peter Griffin. Mula sa artsibo ng Public Domain Pictures.net.


About these ads

Ang mga Alon

Malawak na dagat ang guniguni, at ang mga alon ay tumatakbong metalikong kabayo na sinasakyan ng kaniyang katauhan. Kumikitid ang isip kapag dumadaong sa hanggahan ng tangway at tangrib, ngunit lumalawak muli tuwing binubuksan sa elektrisidad ng araw at elektridad ng hangin.

Nakatimo sa laot ang isang pulo, na maaaring nagkukubli ng pangalan ng imperyal na hukbo na nagpapahinga makaraan ang pakikipagsagupa sa dambuhalang molino. Lumalaki ang pulo sa oras na lapitan; gayunman, hindi yaon kumakain ng bangka na napapadpad sa buhanginan.

Kinakalinga ng pulo ang mangingisda, at kakalingain ng tubig ang mangingisda. Ito ang kaniyang paniniwala. Liliit nang liliit ang pulo hanggang maglaho sa pananaw ng mapagsaparalang nilalang. Iilap kahit ang dilis at butanding. Magdidilim ang paningin ng mga kanaway. Manlalamig ang kubol sa pag-iisa.

Tatalilis palayo ang mola sa kung saang bahagharing kumikinang; at sa likod nito’y nakaupo ang unggoy ng kagubatang isinisigaw ang lunggati ng kalayaan.

“Ang mga Alon,” tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo. 31 Enero 2010.

Paggaod

Mga Tula ni Charles Simic

salin ng mga tula ni Charles Simic
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

ANG MELON

May sariwang melon sa hardin
Napakasariwa, at pumapalatak ang kutsilyo
Habang hinihiwa iyon sa anim na bahagi.
Magbabalik sa paaralan ang mga bata.
Hindi mabubuhay ang kanilang mga ina,
Na nagpapasa ng mga platong papel,
Upang makita ang nalalaglag na mga dahon.

Natatandaan ko ang putakti, na lumipad
Papasok sa bukás na bintana,
Haling sa pagtikim ng matamis na prutas
Habang umiilag kami at nagsisisigaw,
Tinatakpan ang aming mga ulo at mukha,
At hahagikgik na uupo kapag iyon ay naglaho.

TAPÍSERÍYA

Nakabitin iyon mulang langit hanggang lupa.
Doon ay may mga punongkahoy, lungsod, ilog,
biik at buwan. Sa isang sulok, umuulan
ng niyebe sa sumusugod na kabalyeriya,
at sa kabila’y nagtatanim ng palay ang mga dilag.

Matutunghayan mo rin:
ang manok na tinangay ng tumanggong,
ang lastag na magkabiyak sa gabi ng kasal,
ang hanay ng usok, ang nanlilisik na babaeng
dumudura sa isang timba ng gatas.

Ano ang nasa likod niyon?
—Puwang, malawak na hungkag na puwang.

At sino ang nagsasalita ngayon?
—Ang lalaking tulóg na takip ang sambalilo.

Ano ang magaganap kapag siya’y nagising?
—Magtutungo siya sa barberya.
Aahitin nila ang kaniyang balbas, ilong, tainga,
at buhok, upang siya’y maging kahawig nila.

NAGAPI ANG LUNGSOD

Nagapi ang lungsod. Sumilip kami sa bintana ng bahay na binuksan ng baliw. Tumanglaw ang papalubog na araw sa ilang abandonadong makina ng kabiguan. “Natatandaan ko,” ani kung sinong tao, “kung paanong noong sinaunang panahon ang lobo’y mapaghuhunos na tao, saka maituturo iyon sa ikagagaan ng loob.”

AKO ANG HULING SUNDALONG NAPOLEONIKO

Ako ang huling sundalong Napoleoniko. Halos dalawandaang taon ang nakalilipas at umuurong pa rin ako palayo sa Moscow. Hitik sa puting punong abedul ang daan, at umaabot hanggang tuhod ang putik. Ipinagbibili ng babaeng bulag ang isang mata ang kaniyang manok, at ni wala akong damit na suot.

Patungo sa ibang landas ang mga Aleman; at ako naman ay pasalungat. Ibang daan din ang tinatahak ng mga Ruso, at kumakaway para magpaalam. May sable akong panseremonya. Ginagamit ko iyon upang putulin ang buhok, na apat na talampakan ang haba.

Tanawin

Kuha ng US National Oceanic and Atmospheric Administration, mula sa artsibo ng gimp-savvy.com

Tatlong Tula ni Vasko Popa

salin ng mga tula ng makatang Serbian Vasko Popa
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SA NAYON NG AKING MGA NINUNO

May kung sinong yumakap sa akin
At tumitig nang may paningin ng lobo
At nagtanggal ng kaniyang sombrero
Upang masilayan ko nang lubos

Tinanong ako ng bawat tao sa daan
Alam mo ba kung paanong kadugo kita

Inangkin ng lingid na lalaki at babae
Ang mga pangalan ng mga kabataang
Lalaki at babae mula sa aking gunita

Inusisa ko ang isa sa kanila
Sabihin mo parang awa mo na
Buháy pa ba si George na Lobo

Ako ang hinahanap mo aniya
Nang may tinig mula sa ibang daigdig

Hinipo ko ang kaniyang pisngi
Habang nagmamakaawa ang titig
Sabihin mo kung nabubuhay din ako

TAGU-TAGUAN

May kung sinong nagtago sa ibang tao
Nagkubli sa ilalim ng kaniyang dila
At hinanap siya ng kalaro sa ilalim ng lupa

Nagtago siya sa noo ng kaniyang kapuwa
At hinanap ng katoto doon sa kalangitan

Nagtabing siya sa kaniyang pagkalimot
At hinanap siya ng kasama sa damuhan

Hinanap siya hinanap nang hinanap
Lahat ng sulok ay tiningnan nito
At sa paghanap ay naglaho ang sarili

ULYANING NUMERO

May isang numero noong unang panahon
Dalisay at bilog tulad ng araw
Ngunit mag-isa at labis na nag-iisa

Nagsimula itong magbulay nang sarili

Hinati at pinarami nito ang sarili
Nagbawas at nagdagdag ito ng sarili
At nanatiling nag-iisa

Huminto itong magbulay nang sarili
At ipininid ang sarili sa bilog
At maningning na kadalisayan

Sa labas nito’y naiwan ang maalab
Na bakás ng mga pagbubulay

Nagsimulang maghabulan ang bawat isa sa dilim
Upang magbukod imbes na magparami ng sarili
Upang magbawas imbes na magdagdag ng sarili

Iyan ang nagaganap sa dilim

At wala ni isang magtatanong hinggil doon
Upang pigilin ang mga bakás
At burahin yaon nang ganap

Lobo

Retrato mula sa US Fish and Wildlife Service, hango sa artsibo ng gimp-savvy.com

C-5 at Tiyaga

Habang umiinit ang kampanya, umiinit din ang ulo ng mga senador, at may kinalaman dito ang imbestigasyon hinggil sa proyektong C-5 na kinasasangkutan ng butihing Sen. Manny Villar.

Sa unang malas ay mabigat na usapin ng korupsiyon ang isyu. Inilihis umano ang pagawaing bayan sa mga subdibisyong pag-aari ni Villar, at ito ang pinagkakitaan ng bilyong piso ng kaniyang mga korporasyon. Doble umano ang isiningit na lahok sa panukalang badyet ng senado hinggil sa proyekto;  at labis ang presyong ipinatong hinggil dito. Nagkaroon ng pagdinig sa senado ngunit hindi dumalo si Villar, at ikinatwirang pampolitikang sirkus lamang iyon, dahil ang mga imbestigador ay pawang tumatakbong kandidato sa pambansang halalan. Sa kabilang dako, isa umanong pambabastos iyon ng senador sa kagalang-galang na institusyon, dahil nakasalalay doon ang dangal ng buong senado lalo’t mabigat na usapin ang pangungurakot sa kabang-yaman ng bansa.

Ang pinagtatalunan ngayon ay kung dapat kilalanin ang ulat ng Komite ng Etika sa senado. Binigyan ng sapat na panahon ng komite ang panig ni Villar para maghain ng kontra-ebidensiya, saksi, at iba pang kaugnay na detalye ngunit walang nangyari. Ni hindi sinipot ni Villar ang komite, na isang taktika upang maipamalas niya na wala siyang kasalanan at walang awtoridad ang komite na litisin ang gayong kaso. Lumitaw pa ang isyu na sinuhulan umano ni Villar si Sen. Juan Ponce Enrile, ngunit kahit ang ganitong paratang ay nangangailangan ng matibay na ebidensiya, na ang tanging susuhay lamang ay ang integridad ng pangulo ng senado at pinuno ng Komite ng Etika. Sa tono ni Enrile, libong kaso na aniya ang naipanalo niya sa korte, at alam na niya, kahit sa galaw ng katawan, kung ano ang ipinahihiwatig ng kaniyang kausap.

Na sinusuhulan siya para manahimik.

Sa kabilang dako’y may punto rin si Villar. Ang pagkilala sa awtoridad ng Komite upang litisin siya sa paratang na isinampa ni Sen. Jamby Madrigal ay isang anyo ng pagkilala sa kadalisayan ng layon ng mga kasapi ng lupon. Na kaduda-duda. Kalahati ng senado ay kandidato sa halalan, at tumatakbong senador kung hindi man pangulo o ikalawang pangulo, at hindi mapapalis ang agam-agam ng mabahong paglilitis para sumikat sa madla ang isang kandidato. Ang paglilitis ay napataon pa sa panahon ng kampanya, at ang anumang pagdinig ay maaasahang mababahiran ng pamomolitika. Ang pagbabatuhan ng putik at makukulay na taguri noong nakalipas na araw ay senyales na hindi kayang panatilihin ng senado sa linya ng matwid na lohika ang usapan.

Hindi magtutugma ang mga argumento ng magkatunggaling panig dahil ang panig ni Enrile ay para sa pagpapanatili ng dangal ng institusyong kinabibilangan ng mga mambabatas, at ang ulat ng komite ay pormalidad ng awtoridad ng nasabing institusyon. Ngunit sa panig ni Villar, kahit ang simpleng Komite ng Etika ay maaaring kasangkapanin sa pampolitikang hakbang upang pabagsakin ang kalaban. Batid ito ni Villar, dahil siya ang pinuno noon ng Mababang Kapulungan at pinangunahan ang pagpapatalsik sa poder kay Pang. Joseph Ejercito Estrada. Ang pagkakaiba lamang, masyadong iginalang ni Estrada ang esensiya ng batas; samantalang kay Villar, ang batas ay malalabag ng mambabatas kung nais niyang manatili pa sa kapangyarihan.

Kaya usaping pampolitika rin kahit ang pagpuna ng Komite ni Enrile kay Villar. Ang nasabing komite ay umatang ng tungkulin ng isang hukuman, na ang mga ebidensiya at saksing iniharap ni Madrigal ay tinanggap ng lupon nang walang kasalungat na tugon mula kay Villar. Ibig sabihin, isahang panig lamang ang narinig. Hindi narinig si Villar na ipagtanggol ang kaniyang sarili, dahil minabuti niyang kilalanin ang kapangyarihan ng midya na ipamansag ang katotohanan at “hulihin ang puso at isip ng publiko.” Higit na nakabuti sana kung hinamon ni Villar ang kaniyang mga katunggali na magsampa ng kaso sa tumpak na hukuman, imbes na gawing hukuman ang senado.

Mawawalang-saysay ang ulat ng Komite ni Enrile, maliban na lamang kung may kapangyarihan ang naturang lupon na magpataw ng mabigat na parusa na ikayayanig ni Villar. Subalit kung magaganap ito, lalong magiging martir sa mata ng madla ni Villar, ang dating dukhang umangat sa negosyo at naging politiko, na ngayong nagtatangkang maging pangulo ng Filipinas ay nakaamba naman ang tabak ng kamatayan. Isa lamang ang matututuhan sa kaso ni Villar: dalhin sa tumpak na korte ang kaso. Kung kinakailangang sagutin ni Villar ang kaniyang kaso, ang kasong iyon ay dapat nililitis ng mga tao na may pambihirang integridad at talino, at walang lihim na adyendang gaya ng kulay ng partido. Kinakailangan din ang tiyaga sa paglilitis, at pasensiyang hihigit sa karaniwang gawi ng tao.

Paliko-liko man ang C-5, wika nga, ay sa korte pa rin ang tuloy. At ito ang sasagutin ng butihing Sen. Manny Villar, magwagi man o mabigo siya sa pambansang halalan sa darating na Mayo.

Santa Rosalia

Nakahimlay sa matarik na yungib ang pag-ibig, at ang pag-ibig na ito ang aking tagapagligtas. Naulinig iyon ng babaeng maysakit, at napasigaw ng Hesus ko! ngunit inakala marahil na bungang-isip sa mga gabi ng deliryo. Mauulinig muli iyon ng mangangaso isang araw, at hahanapin nito ang kakatwang tinig na iniluluwal ng bunganga ng bundok. Hahalimuyak ang mga buto ng dalagang banal, gaya ng laksang rosal, alinsunod sa utos ng Maykapal. Susundan ng ginoo ang mga sariwang talulot sa bagnos, hanggang matuklasan ang pagmamahal na nakasaplot sa hiwaga ng dasal ang lastag na kalansay. Maaaring napaluha ang mangangaso, at ibababa niya ang mga buto mula sa yungib upang pagparangalan ng lungsod. Uurong ang salot na hatid ng mga pulgas at daga, uurong palayo sa nilalagnat na bayan, at ito ang paniniwalang maghahari sa kalooban ng madla. Hanggang ang likidong alamat ay maisalin sa iyong aklat at gunita. Magkakatawang tao muli ang alamat sa sandaling hindi mo inaasahan. At sa isang mabangong silid na bubukál ang dula ng paulit-ulit na pagpasok ng mangangaso sa madulas, masikip, madilim na lagusan—na naglilihim ng pag-ibig na mananatiling inmortal.

Tulang tuluyan ni Roberto T. Añonuevo. 26 Enero 2010.

Dalawang Tulang Tuluyan ni Pierre Reverdy

salin ng mga tulang tuluyan ni Pierre Reverdy mula sa La balle au bond.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo mula sa orihinal na Pranses.

BAKBAKAN

May awreola sa hungkag na silid. Naglalatag ng anino ang mga halamang nakagilid sa bubungan pababa sa mga ugat at kahit ang mga ginintuang dahon.

Nasa malayo ang ikaapat na dingding. Higit na malayo sa anggulo na ang kurtina’y bumubuntong-hininga. Higit na mataas sa napakaitim na magdamag at sa nagbabagong usok mula sa pabrika. Umaawit ang mga tao na katabi ng hungkag na silid, pasalungat sa bubong, at malapit sa bituin.

May awreola na hindi buwan, ang kaliwanagan na hindi lampara. Bagkus itim na parisukat sa madilim na lupain.

At ang parisukat na ito ang hungkag na silid.

SUWERTE AT PANAHON

Roletang may mga tambilang na pinaiikot na hangin. Ang sukát na araw. Ang mga oras na magwawakas. Paalis na siya. Nakalimutan natin ang lahat. Panukat at oras. Dumadausdos pababa ang isip. Isang dakot ng malilinaw na larawan. At wasak na mga sinag na nagtatanda ng mabagal na panahon. Humimbing ang tubigan. Bumalik ang bagwis. Higit na malawak ang kulay sa nagwaging numero.

Larawang kuha ni Paulo Neo

Larawang kuha ni Paulo Neo, mula sa artsibo ng Public Domain.photos.com

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 152 other followers