Tungkol sa mga ad na ito

Ang Pader

Kailangan ang matatangkad na bakod na yari sa mga bato, nang mapangalagaan ang hari ng mga Hudyo. Kailangan ang tore ng tagapagbantay o kampo ng militar upang mapanatili ang kapayapaan ng mga Israelita. Kailangan ang mga eroplanong pandigma upang pulbusin ang mga Lebanes at Palestino na pawang kumokontra sa pagsasarili. Kailangan ang mga barko upang mahanggahan ang dagat at kalakalan at transportasyon ng mga terorista at kakampi nilang masa. Marami ang kailangan ng gaya ng kaharian ni David, at ihain ang henosidyo sa ngalan ng pagtatanggol ng sarili,  kaya umuulan ng Katyusha upang yanigin ang ating paniniwala sa tibay nitong pinagtatalunang lupa—ang Lupang Pangako at Pangakong Kinatha.

Tungkol sa mga ad na ito

Ang Pagsapit

Halakhak ng naghaharutang mga bata ang pumasok sa bintana, at nagdulot ng alimpungat sa isang huklubang babae. “Ang mga lintik!” nawika niya habang iniuunat ang makikirot na tuhod. Napaubo siya, at sumungaw ang dugo sa kaniyang ilong. Hindi niya naiwasang mapadahak, at nang dumura siya’y tila lumabas mula sa kaniyang baga ang naimbak na poot at inggit na pawang naghunos na kuwago. Pumagaspas ang ibon at naglandas sa lalamunan hanggang kumawala sa kaniyang bibig. Sinundan niya ng tanaw ang kuwago, at nang dumapo sa sanga ng bayabas, ay anu’t kumislap saka nagliwanag. Nasilaw ang mga bata nang tamaan sila ng pambihirang sinag, at biglang nagsitakbuhang gaya ng mga bubuwit—takot na takot, ik-ik nang ik-ik—samantalang ang matanda sa lumang silid ay hindi nasikil ang managhili sa isang sanggol na namatay, at muling nabuhay, nang marinig niya ang tinig na sumisigaw: “Nanaaay! Nanaaay! Nanaaay!”

Katarungan

TALON, kuha ni Beth Añonuevo

TALON, kuha ni Beth Añonuevo

“Hindi palusot ang kawalang-muwang sa batas,” sabi ng Dakilang Hukom, “upang labagin ang mga batas.” Ang problema’y isinulat ang mga batas sa tubig. At ang wika ng batas ay sadyang likido, at may gramatikang kabesado lamang ng gaya ng kompanyerong balyena, pating, at buwaya. Kaya huwag ipagtaka ang krimen at ang parusa. Tandaan: Ang sinumang baguntaong manalamin sa sapa ay tutuklawin ng makamandag na kariktan. Ang sinumang tagalupang lumusong sa tubig ay iaahon nang kalansay. At ang sinumang tarikáng uminom ng tubig ay malalason at malalapnos ang lalamunan at kaloob-looban, dahil ang tubig ay para lamang sa mga anito’t Maykapal.

(10 Oktubre 2004)

Ang Paglalakbay

Magkabilang pader ng mga nitso ang nagpapaunawa sa kaniya ng sariwang hininga. Mga sisidlan ng mga pangalan, petsa, at lugar ang tila nagsasabing, “Heto ang direktoryo. Naliligaw ka ba?” Unti-unti niyang mararamdaman ang kilabot sa kung anong simoy, sa kung anong sinag, ngunit gaya ng nakagawian ay mapapailing lamang siya sa gumagapang na lamig sa kaniyang katauhan. Kabesado ng kaniyang mga paa ang landas pakanan, saka didiretso, at kakaliwa bago umabot sa sukdulan ng hanggahan ng matatangkad na pader. San Marcos, numero nuwebe.

SEMENTERYO, kuhang retrato ni Bobby Añonuevo

SEMENTERYO, kuhang retrato ni Bobby Añonuevo

Ano ang dapat katakutan sa kamatayan, bulong niya, kung may puntod ka sa alaala na dadalawin mo nang may pananabik? 

Mapapaupo siya sa lilim ng kisameng may mga nitso ring nakapaibabaw. Maririnig niya ang mga kaluskos ng paslit na naglalaro, ang matandang sumasaway sa huntahan, at isang nanggagalaiting tahol ng aso ang sisingit para ipagunita ang oras. May dalawang munting pasô na tinirikan ng mga rosas ang mapapansin niya sa isang nitsong nakalagda ang mga pangalang pamilyar sa kaniya. Ilalabas niya sa balutan ang apat na puting bilugang kandila, at sa isang panalangin ay iimbulog siya sa bagong daigdig.

Matagal nang huminto ang kaniyang daigdig. Ngunit hindi na ngayon, at hindi niya maipaliwanag kung bakit. Ang kakatwa’y marahang sumilay sa kaniyang noo ang lola na nagbibigay ng sapin-sapin o turumpo sa isang paslit, at ang lolo na mahilig magpabunot ng puting buhok na katumbas ng isang kusing. Magbabalik sa kaniya ang halakhakan, ang pagkatuwa na parang peregrinasyon sa Antipolo at pamimili ng pares ng mayang de-kolor o kaya’y ng pasalubong na suman o kasoy. Kakargahin ang bata sakali’t mapagod, at sa matimyas na sulyap ay maglalakad sila nang di-alintana ang pagod.

Nagbabalik siya sa mga kalansay ng loob, at ang mga alabok sa kaniyang mga paa ay anu’t kumikislot, tumitibok-tibok. “Kumusta na, iho?” Natatandaan niya ang gayong pagbati. “Kumain ka na ba?” Tutugon siya hindi na bilang paslit, bagkus bilang tigulang na humaharap sa tadhana. Uusalin niya ang panalanging waring ambon sa panginorin, at kumulimlim man ngayong araw ay makikita niya ang hantungan sa kabila ng mga pader. Masikip na ang sementeryo, aniya, at napakaluwag ng Pasig para sa sinumang naghahanap ng bagong bangka, nakagawiang tawiran, at sinaunang tagasagwan.

Sagutang talinghaga hinggil sa lupa

Ang Sabi ng Matatanda

Mag-aaway, gaya ng mga ilahás na hayop, ang magkakapatid dahil sa pamanang lupain ng kanilang mga ninuno. Itatakda ng batas, agham, at wika ang katwiran ng matatangkad na pader, at ang halaga ng lunggating teritoryal. Lingid sa mga sakim at hangal, ang lupang kanilang pinag-aawayan ay ang lupa ring tatabon sa kanila sa oras ng kamatayan.

(2 Agosto 2005)

♦ ♦ ♦

Ang Sabi ng mga Bata

Panginorin sa takipsilim.

Panginorin sa takipsilim.

Bahagi ng pag-iral ang pag-aaway. Kung walang galos, paanong mauunawaan ang bighani ng kirot o luwalhati? Kung walang dadanak na dugo, paano maitatala ng utak ang pag-iwas sa nanà o paggamot sa sugat? Pinapaslang kahit ang sariling ama, at ipinatatapon sa malayong lupain kahit ang sariling ina. Iisa ang lupain. Nagkakaiba lamang kung paano natin ito lalandasin o lalayagin o liliparin.

(8 Abril 2007)

Hiwaga

SIMBAHAN, kuhang larawan ni Bobby Añonuevo.

SIMBAHAN, kuhang larawan ni Bobby Añonuevo.

Sasapit ka bilang sumisikip na lalamunan, at mauunawaan mo ang Maykapal.

Makalilimot ang Maykapal sa Kaniyang kaakuhan, at matatagpuan ang sarili sa kaloob-looban mo. Maaaring Siya’y naaawà sa iyo, dahil sino’ng kumakatok ang hindi pagbubuksan? Sino’ng tumatawag ang hindi pakikinggan?

Wiwikain ng Maykapal ang lahat ng iyong panalangin.

Masisiyahan ka sa pananahimik.

At ang iyong pananahimik ay lolobo nang lolobo, gaya ng iyong leeg, panga, ilong, pisngi.

Ipagdarasal ka ng Maykapal. Manginginig ang Maykapal sa Kaniyang pagdarasal sa kung anong kawalan upang matupad ang Kaniyang hiling na maghilom ang iyong sugat na maaaring katagang di-mabigkas o kung nabigkas man ay inusal nang may pagtampalasan at paglibak sa matatanda noong mga gabing nalasing ka sa alak, dilag, sugal.

Tutuparin mo ang panalangin ng Maykapal.

Tutuparin mo ang panalangin ng Maykapal na kahanga-hangang kapilas mo.

Maghihilom kahit ang talamak mong loob. Maglalaho ang iyong kanser.

Matutuwa ang iyong Panginoon.

Magtitika Siya, tulad ng milyon-milyong deboto na nagtika sa kasalanan ng daigdig, at ibabandila ang kagila-gilalas na himala.

At sa oras na hinarap mo ang iyong Panginoon, Siya at ikaw ay muling magpapalit ng tungkulin at pangalan.

Siya ang Lalang. Ikaw ang kaniyang Maykapal.

Maghihiwalay kayo ng landas. Hindi ka na muling lilingon pa. At maririnig ng iyong laláng ang malulutong mong sigaw, ang dumaragundong mong halakhak, ang lumalagapak mong palakpak, habang lumalakad kang papalayô—papalayô nang papalayô—mula sa kaniyang kinatatayuan.

Ang Dakilàng Makatà

José Corazón de Jesús

José Corazón de Jesús

Maálinsángan ngúnit nánanabík ang buông plása nang gabíng iyón. Nagsimulâ nang magtípon-típon ang mga táo. Nagháhabulán ang iláng batàng uhugin paikót sa mga kawáyang upúan. May limá o ánim na dalágang naghuhuntahan, hábang nágpapaypáy, sa tabí ng póste ng koryénte. Samantála, ang mga  binatà’y nagsimulâng umáwit ng kundíman, at tíla nagpápalipád-hángin. May mga tindérang naglalakò ng kakanín, tabáko, ngangà, tinápay, at ibá pang bágay sa halagáng isá o dalawáng kusíng. Hábang lumaláon,  lumakás nang lumakás ang lagitík ng mga bakyâ sa loób ng plása. At ang gabí’y may kung anóng kutítap pára sa bituíng pandangál.

Mayá-mayá pa’y dumatíng ang kalésa na hinihíntay ng lahát.

Bumabâ sa sasakyán si José Corazón de Jesús na nakabaròng Tagálog na yarì sa husì, at binagayan ng putîng pantalón at sapátos na putî. Pinagkáguluhán si Huséng Batutè—ang paláyaw ng makatà—ng mga dalága, at humintô ang awítan ng mga binatà. May tatló o ápat na laláking umalálay sa nasábing makatà paakyát sa entabládo. Magálang na bumatì si Huséng Batutè sa mga táo, at tinugón namán siyá ng mga sigáw, paswít at palakpák. At nang siyá’y magsimulâng tumulâ nang maálab, lálong napaíbig ang mga binibíni. Humangà ang mga kabatáan. Nápailíng ang alkálde’t kapitán. Natigalgál ang kúra paróko’t napápalakpák ang matatandâ’t batàng matiím na nakíkiníg. 

Kumálat ang sarì-sarìng opinyón úkol sa nasábing makatà, makaraáng bigkasín niyá ang mga tulâ ng pag-íbig at pagbabalík. May iláng napaluhà at naantíg. At may iláng natuwâ, hábang ang ibá namán ay nainís, sa mga usápang walâng kaugnáyan sa pánitikán o tulâ. Lumagánap din ang ibá’t ibáng puná, balità o tsísmis, na pawáng nagpatingkád sa alamát at gayúma ni Huséng Batutè. Ngúnit may iláng nayamót, at nainggít. “Síno ba iyáng binatà?” usig ng isáng dáyong nagpakilálang si Alejandro. “Nawá’y si Huséng Batutè’y hindî multó lámang niná Huséng Sísiw at Balagtás!”

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 159 other followers