Hindi naman makatwirang ihambing ang akda ni Balagtas sa akda ng mga makatang Tagbanua, dahil magkaiba ang kanilang pinanggagalingan at estetikang silbi sa lipunan. Ang mga akda o tula ni Balagtas ay dapat sipatin alinsunod sa paglago ng panitikang Tagalog, at kung paanong ang banyagang padron ay ginamit upang maitanghal ang mga halagahang Tagalog sa pananaw at wika ng mga Tagalog. Gayundin, ang mga akda o tulang Tagbanua ay dapat masusing pinag-aaralan at itinatala, upang mabatid ang lalim at lawak ng imahinasyon ng mga makatang Tagbanua sa paglipas ng panahon; at para mabatid kung lumago nga ito o naging estatiko dahil sa pagkaligta o pagkawala ng mga susunod na Tagbanuang makata.

kung ako kase ang papipiliin, mas kakatigan ko ang katutubong literaturang isinulat sa dahon at kawayan na nangabulok. dahil ito’y malaya, nakaugat sa kalikasan at kilala ang sarili, mga bagay na nakaligtaan ni Balagtas.

noon kaseng napakinggan ko ang lirikong gawa ng mga katutubong Tagbanua dito sa amin ay humanga ako sa husay at pagpapahalaga nila sa nakagisnang eksistensiya. ipinakita rin nila kung paano nila harapin ang pakikipagniig ng modernong mundo.

pasensiya na po’t ako’y matanong. di ko pa lubos maunawaan ang sitwasyon…

Gaya ng aking nasabi na, may pamantayang nililingon ang mga manunulat, at ang pamantayang ito ay nakabatay sa mga dakilang gawa na nasulat noong nakalipas na panahon. Bagaman ang bawat henerasyon ay may naitatakdang “kadakilaan” o “kahusayan” ng pagsusulat, ito ay maaaring magbago alinsunod sa pagpapahalaga ng mga tao na bumabasa o gumagamit nito.

Kung baguhan kang manunulat ay hindi ka makatatakas na balikan ang nakaraang panitikan at magpakadalubhasa sa pagggamit ng wika. Malaki ang maitutulong nito upang humusay ka sa pagsusulat, at hindi sapat ang pagtataglay lamang ng “makamasang karanasan.” Mula sa panitikan at wika ay mahuhubog ang ating sensibilidad, at kabilang na rito kahit ang sensibilidad sa pinakamababaw na paraan.

At paano rin kaming mga baguhan at estilong barbaro. makapasa kaya ang bangag ngunit malaya nming literatura sa inyong pamantayan? kung hindi man masaya na rin kaming magsusulat sa labas ng bakod ng inyong institusyon.

May pamantayan ang panitikan—na hindi maitatakda basta-basta ng institusyon—at ito ay mahahango sa mga akdang nasulat noong sinaunang panahon. Nabubuo ang kumbensiyon sa paglipas ng panahon, at pana-panahong binabasag ito ng mga manunulat na maaaring nakayayanig sa kaayusang panlipunang karaniwan nating batid.

…marami pa sanang magagandang ideya magmumula sa labas ng parametrong itinakda ng institusyon. sa tingin ko’y uunlad ang larangang ito ng sining kung atin tong papapasukin.

kung mananatili tau sa pamantayan. matutulad tau sa tubig sa kanal na di umuusad at binabahayan na lamang ng kiti-kiti. walang hanggan ang kayang languyin ng pagkamalikhain ngunit ang hugis ay nakukulong sa apat na sulok ng lawak.

Tibak-tibakan ka lang naman. Wag mo nang idawit sina Gelas dito at baka isuka ka lang nila. Wag ka nang makisakay sa kritisismong di mo naman kayang dalin. Pumirma ka rin ng suporta kay Marcos dati di ba?

Pwe.

Pambihira ang paratang na ito ni Tomas F. Agulto. Sa aking pagkakaalam ay hindi nagpunta ang mga direktor ng UMPIL sa mansiyon ni Chavit Singson sa Ilocos Sur para lang sa textula. Hindi ko naman alam ang panig ng NBDB, at kung totoo mang nagpulong ang mga opisyal nito sa mansiyon ni Singson ay tiyak kong masasagot agad ni NBDB Executive Director Andrea Pasion-Flores.

Tama ka, John. May malisya, at idaragdag kong may kamandag, ang bintang ni Agulto laban sa UMPIL.

–Saan kaya napulot ang impormasyong ito? Qualified libel ito, kung itatanggi ng UMPIL. Kita ang malisya.